De mobiliteitsambtenaar stelt dat er een probleem is met de veiligheid van de fietsers in de Bergstraat.

Laten we vooreerst duidelijk zijn en als vereniging duidelijk stellen dat we vinden dat veiligheid van de zwakkere weggebruiker een prioriteit moet zijn.

Maar er is iets mis met klakkeloos te verkondigen dat de fietser in de Bergstraat voorwerp zijn van een intrinsiek veiligheidsprobleem. Een krachtig argument is het dashboard verkeersongevallen (huidige link: https://provincieantwerpen.maps.arcgis.com/apps/dashboards/98e5f6f12fae45a6b9bd6ad5a651e06b), wat verkeersongevallen sinds 2018 bijhoudt om problematische verkeerslocaties te identificeren. Voor de Bergstraat blijkt daaruit dat sinds 2018 daar slechts 2 lichte ongevallen zijn geweest met fietsers op het gemeten stuk (de gele bolletjes):

We kunnen dan bezwaarlijk spreken van een systematisch probleem. Wanneer je hetzelfde dashboard raadpleegt voor bijvoorbeeld het Heieinde en de Leeuwerkstraat, stel je veel hogere cijfers vast, maar daar gaat men over tot veel minder draconische maatregelen dan het plomp verbieden van gemotoriseerd verkeer. 
De ambtenaar stelt wel in een door hem geproduceerd analytisch document dat er sprake is van "dark numbers", oftewel verkeersongevallen die niet geregistreerd zijn, maar het is ontstellend moeilijk deze bewering ernstig te nemen want er is vormelijk geen verschil tussen "donkere" cijfers en onbestaande cijfers. We hopen dat de vermelding van on-aantoonbare cijfers niet gewoon een symptoom is van een vooringenomenheid bij de ambtenaar en het bestuur.

Verder leefde bij ons het vermoeden dat er geen direct relatie bestaat tussen hogere snelheden en de aanwezigheid omdat we de Bergstraat al decennia gebruiken en duidelijk een patroon zien waarbij de baan door zijn lengte inderdaad uitnodigt tot sneller rijden, maar chauffeurs voldoende gedisciplineerd zijn om zich "in te houden" bij aanwezigheid van fietsers.

Omdat we over de meetgegevens konden beschikking, konden we dit statistisch onderzoeken. Wanneer je namelijk weet wanneer een voertuig een bepaald punt in de Bergstraat passeert, kan je projecteren waar wanneer dit voertuig zich bevond. Je kan dan een statistisch precieze correlatie leggen tussen gereden snelheden van gemotoriseerd vervoer (we definieerden alles dat sneller dan 50 km/u) en de gelijktijdige aanwezigheid van tragere weggebruikers. Met andere woorden, je kan vrij precies afleiden wie tegelijk de straat gebruikte en of ze mekaar gepasseerd zijn. We moesten hiervoor wel eerst de correctie toepassen dat tweewielers sneller dan 50 km/u vermoedelijk geen fietsers zijn, maar eerder moto's. Dit resulteerde in ongeveer 7% minder fietsers. 

Wat hier volgt is het rapport zoals resulterend uit de statistische oefening en als zodanig ook verstuurd aan de mobiliteitsambtenaar. We kregen echter geen reactie.

Rapport:

Invloed van fietsers op autosnelheden

In deze studie werd onderzocht in welke mate de aanwezigheid van fietsers samenhangt met het rijgedrag van automobilisten, met specifieke aandacht voor verschillende snelheidsniveaus. De analyse is gebaseerd op snelheidsmetingen op een straatsegment van 2,3 km, waarbij het meetpunt zich op ongeveer twee derde van het traject bevindt. Fietsers werden gedefinieerd als niet-gemotoriseerde tweewielers (gemeten snelheid < 50 km/u).

Om de aanwezigheid van fietsers op het volledige traject te benaderen, werd per fietser een tijdsinterval bepaald waarbinnen deze zich vermoedelijk op het straatsegment bevond. Dit interval werd berekend op basis van de gemeten snelheid en de afstand tot het begin en einde van het traject. Voor elke autometing werd vervolgens nagegaan of deze plaatsvond tijdens een periode waarin minstens één fietser op het traject aanwezig was.

Omdat zowel fietsverkeer als autoverkeer sterk variëren in functie van het tijdstip van de dag, werd de analyse uitgevoerd per uur. Hierdoor konden snelheden met en zonder fietsers steeds binnen hetzelfde tijdsblok worden vergeleken. De nachtelijke uren (00:00–05:00) werden uitgesloten van de analyse wegens lage aantallen en beperkte statistische betrouwbaarheid.

Resultaten per snelheidsniveau

De analyse toont over de volledige dagperiode (06:00–23:00) een consistent en samenhangend patroon voor alle beschouwde snelheidsdrempels:

Snelheden boven 50 km/u
Het aandeel auto’s dat sneller rijdt dan 50 km/u ligt in vrijwel alle uren lager wanneer fietsers aanwezig zijn op het traject. Dit wijst erop dat automobilisten reeds bij matige snelheden hun rijgedrag aanpassen in een gemengde verkeerssituatie.

Snelheden boven 70 km/u
Voor snelheden boven 70 km/u wordt het verschil duidelijker. In elk uur van de dag rijden auto’s minder vaak aan deze snelheden wanneer fietsers aanwezig zijn. Het snelheidsremmende effect is vooral uitgesproken tijdens de ochtend- en avonduren, wanneer zowel de verkeersintensiteit als de interactie tussen weggebruikers toeneemt.

Snelheden boven 90 km/u
Zeer hoge snelheden komen relatief weinig voor, maar ook hier is het patroon eenduidig. Auto’s bereiken snelheden boven 90 km/u beduidend minder vaak tijdens periodes waarin fietsers aanwezig zijn op het traject. Dit effect is vooral zichtbaar overdag en in de vroege avond, en wijst op een sterke afremming van potentieel gevaarlijk rijgedrag.

Over alle snelheidsdrempels heen blijkt bovendien dat het verschil tussen situaties met en zonder fietsers toeneemt naarmate de snelheid hoger ligt. Met andere woorden: hoe risicovoller de snelheid, hoe sterker het remmend effect van de aanwezigheid van fietsers.

Conclusie

Na correctie voor tijdstip van de dag blijkt dat de aanwezigheid van fietsers samenhangt met lagere autosnelheden op alle beschouwde niveaus. Automobilisten rijden niet alleen minder vaak sneller dan 50 km/u, maar overschrijden ook aanzienlijk minder vaak de hogere snelheidsdrempels van 70 en 90 km/u wanneer fietsers aanwezig zijn op het traject.

Deze resultaten wijzen op een duidelijke en consistente snelheidsaanpassing van automobilisten in aanwezigheid van fietsers en suggereren dat fietsers een belangrijk snelheidsremmend en verkeersveilig effect hebben binnen een gemengd verkeerssysteem.